Er is een specifiek moment in het leven van elke loonarbeider waarop de belofte barst. Het is niet het moment waarop je je eerste loonbrief krijgt en ziet dat de helft al weg is. Het is niet het moment waarop je beseft dat je hypotheek je bindt aan een werkgever die je niet respecteert. Het is eerder: het moment waarop je, om half zes 's avonds, het kantoor verlaat en beseft dat je vandaag niets hebt gedaan dat je ooit zou kiezen om te doen.
Dat moment is niet dramatisch. Het is stil. Het zit in de gewenning. In het feit dat je het normaal bent gaan vinden. En het is precies die gewenning die het gevaarlijk maakt.
Het contract als kooi
De loonarbeider heeft een contract. Dat contract belooft hem drie dingen: een vast inkomen, sociale bescherming, en voorspelbaarheid. In ruil daarvoor geeft hij iets wat geen contract kan kwantificeren: zijn soevereine tijd.
Ludwig von Mises schreef in Human Action dat elke economische keuze een afweging is tussen middelen en doelen. De loonarbeider kiest zekerheid als middel. Maar wat is zijn doel? Als je het hem vraagt, zegt hij: "financiele zekerheid." Maar dat is geen doel, dat is een middel dat zich voordoet als doel. Het werkelijke doel, als hij eerlijk is, is vrijheid. En precies daar zit de paradox.
De zekerheid van het contract elimineert precies de onzekerheid die nodig is om werkelijk vrij te zijn. Vrijheid zonder risico is geen vrijheid, het is comfort met een slotje.
Friedrich Hayek begreep dit beter dan de meeste economen. In The Road to Serfdom beschreef hij hoe systemen die zekerheid beloven, uiteindelijk afhankelijkheid creeren. Niet door opzet, maar door structuur. De architectuur van het systeem maakt vrijheid onnodig. Je hoeft niet te kiezen als alles al voor je gekozen is.
De illusie van het vangnet
Belgie heeft een van de meest uitgebreide sociale vangnetten ter wereld. Werkloosheidsuitkeringen, ziekteverzekering, pensioen, kindergeld. De gemiddelde Vlaming betaalt meer dan 50% belastingdruk en krijgt in ruil een belofte: wij vangen je op.
Maar wat als het vangnet niet bedoeld is om je op te vangen? Wat als het bedoeld is om je te laten vallen op een gecontroleerde manier, zodat je nooit leert vliegen?
Murray Rothbard zou het scherper formuleren: het vangnet is geen dienst, het is een monopolie. De staat claimt het exclusieve recht om je te beschermen en financiert die claim met jouw geld. Je betaalt voor een product dat je niet hebt gekozen, geleverd door een aanbieder die geen concurrentie toelaat...